Sztuczna inteligencja staje się standardowym narzędziem w europejskim biznesie. Ponad 70% przedsiębiorstw w strefie euro deklaruje już korzystanie z AI. Prawdziwa transformacja nie wynika jednak z samego wdrożenia technologii, lecz z jej głębokiej integracji z podstawową działalnością firmy. Najnowsza analiza Europejskiego Banku Centralnego pokazuje, że tylko 7% przedsiębiorstw wykorzystuje AI w sposób intensywny i to właśnie ta grupa może w największym stopniu zwiększać produktywność, innowacyjność oraz tempo wzrostu gospodarczego. Pozostali przepalają pieniądze.

Od eksperymentów do realnej transformacji

Dyskusja o sztucznej inteligencji często koncentruje się na tempie jej upowszechniania. Z perspektywy marko ekonomicznej znacznie ważniejsze jest jednak pytanie nie o to, ile firm korzysta z AI, lecz jak ją wykorzystuje i co ona daje. Europejski Bank Centralny zwraca uwagę, że samo wdrożenie technologii nie gwarantuje wzrostu efektywności. Korzyści pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy sztuczna inteligencja staje się elementem kluczowych procesów biznesowych, wspiera tworzenie nowych produktów, rozwój usług oraz działalność badawczo-rozwojową.

Badanie SAFE, przeprowadzone wśród ponad 5 tys. przedsiębiorstw ze strefy euro, pokazuje, że tempo wdrożeń AI rośnie szybko. W ostatnim kwartale 2025 r. ponad siedem na dziesięć firm deklarowało korzystanie ze sztucznej inteligencji. Jednocześnie zdecydowana większość przedsiębiorstw wykorzystuje ją jedynie w ograniczonym zakresie. Tylko niewielka grupa organizacji wdrożyła AI na tyle głęboko, aby można było mówić o rzeczywistej transformacji modelu działania.

Analiza ECB pokazuje, że intensywne wykorzystanie AI częściej występuje w firmach działających w sektorach opartych na wiedzy, szczególnie w branży ICT oraz usługach profesjonalnych. Są to organizacje posiadające łatwiejszy dostęp do danych, infrastruktury cyfrowej oraz specjalistycznych kompetencji technologicznych. Co ciekawe, choć większe przedsiębiorstwa częściej wdrażają AI, to relatywnie wysoka intensywność wykorzystania tej technologii widoczna jest również wśród mniejszych i bardziej dynamicznych podmiotów.

Jeszcze ciekawsze są różnice w motywacjach. Firmy znajdujące się na początkowym etapie wykorzystania AI koncentrują się głównie na redukcji kosztów i zwiększaniu efektywności operacyjnej. Liderzy wykorzystania AI patrzą znacznie szerzej. Dla nich sztuczna inteligencja staje się narzędziem budowania przewagi konkurencyjnej, wspierania innowacji, rozwijania nowych produktów oraz zwiększania skali działalności. Innymi słowy, traktują AI nie jako technologię wspierającą biznes, lecz jako technologię współtworzącą biznes.

Konkurencja przyspiesza wdrożenia

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z analizy Europejskiego Banku Centralnego jest znaczenie presji konkurencyjnej. Przedsiębiorstwa obserwujące rosnące inwestycje w AI wśród swoich konkurentów częściej decydują się na zwiększenie własnego zaangażowania w tę technologię. Mechanizm jest prosty – firmy obawiają się utraty pozycji rynkowej i uznają rozwój kompetencji AI za warunek utrzymania konkurencyjności.

Co istotne, efekt ten jest szczególnie widoczny wśród dojrzałych organizacji. To właśnie one coraz częściej odczuwają presję ze strony młodszych, bardziej elastycznych i technologicznie zaawansowanych firm. W praktyce oznacza to, że sztuczna inteligencja nie tylko zmienia sposób działania przedsiębiorstw, ale również redefiniuje relacje konkurencyjne pomiędzy uczestnikami rynku.

Zjawisko to jest szczególnie silne w branżach charakteryzujących się wysoką dynamiką wzrostu, dużym udziałem młodych przedsiębiorstw oraz silną ekspozycją na konkurencję międzynarodową. Można przypuszczać, że wraz z dalszym upowszechnianiem się AI mechanizm ten będzie się wzmacniał, prowadząc do coraz szybszego tempa transformacji cyfrowej europejskiej gospodarki.

Bez inwestycji nie będzie transformacji

Wdrożenie AI na poziomie strategicznym wymaga znacznie większych nakładów niż zakup licencji na popularne narzędzia generatywne. Firmy intensywnie korzystające ze sztucznej inteligencji inwestują w rozwój własnych rozwiązań, modernizację infrastruktury cyfrowej, integrację systemów oraz rozwój kompetencji pracowników. Są to projekty kosztowne, długoterminowe i często wymagające przebudowy procesów biznesowych.

Nie może dziwi więc, że ponad 84% przedsiębiorstw z grupy intensywnych użytkowników AI zadeklarowało poniesienie inwestycji związanych z tą technologią, a niemal wszystkie planowały ich dalsze zwiększanie w kolejnym roku. Organizacje te częściej korzystają również z wielu źródeł finansowania jednocześnie, w tym z kredytów bankowych, które nadal odgrywają kluczową rolę w finansowaniu inwestycji przedsiębiorstw w Europie.

Dane ECB pokazują również, że firmy posiadające akcjonariat publiczny częściej wdrażają rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji. Nie oznacza to jednak automatycznie przechodzenia na wyższy poziom zaawansowania wykorzystania tej technologii. O ostatecznym sukcesie decydują bowiem nie tylko dostępne środki finansowe, ale również zdolność organizacji do wdrożenia zmian operacyjnych i strategicznych.

Największą barierą pozostają kompetencje

Mimo rosnącej popularności AI wiele przedsiębiorstw nadal napotyka istotne ograniczenia. Najczęściej wskazywaną przeszkodą jest niedobór kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją. Problem ten zgłasza około 40% badanych firm. Dodatkowo przedsiębiorstwa zwracają uwagę na ograniczoną użyteczność części dostępnych rozwiązań dla specyficznych potrzeb biznesowych oraz trudności związane z integracją nowych narzędzi z istniejącymi systemami informatycznymi.

W rezultacie przyszłość wykorzystania AI będzie zależeć nie tylko od dalszego rozwoju samych technologii, lecz również od zdolności firm do budowy odpowiednich kompetencji, pozyskania finansowania oraz przeprowadzenia zmian organizacyjnych. To właśnie te elementy mogą zdecydować o tym, które przedsiębiorstwa staną się liderami nowej fali wzrostu produktywności.

Podsumowanie

Analiza Europejskiego Banku Centralnego pokazuje, że Europa weszła już w etap powszechnej adopcji sztucznej inteligencji. Prawdziwe wyzwanie dopiero jednak przed nią. Największe korzyści gospodarcze nie będą wynikały z dalszego wzrostu liczby użytkowników AI, lecz z przechodzenia przedsiębiorstw od sporadycznego wykorzystania tej technologii do jej głębokiej integracji z działalnością podstawową. To właśnie użytkownicy intensywnie korzystający z AI mają największą szansę na tworzenie nowych modeli biznesowych, zwiększanie produktywności i budowanie trwałej przewagi konkurencyjnej w nadchodzących latach.