Już w tym tygodniu Komisja Europejska ma przedstawić projekt EU Kids Act, czyli długo oczekiwanej regulacji mającej zwiększyć bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w internecie. Z przecieków wynika, że będzie to jedno z najbardziej ambitnych podejść do ochrony nieletnich w środowisku cyfrowym, obejmujące nie tylko media społecznościowe, ale co ważne obejmie gry online oraz chatboty i asystentów opartych na sztucznej inteligencji.

Propozycja pojawia się w momencie, gdy coraz więcej państw członkowskich, w tym Polska, Francja, Niemcy, Hiszpania czy Holandia, rozważa własne przepisy ograniczające dostęp dzieci do mediów społecznościowych. Celem Brukseli jest uniknięcie fragmentacji regulacyjnej i stworzenie jednolitych zasad obowiązujących w całej Unii Europejskiej.

Zakaz samodzielnego korzystania z mediów społecznościowych przed 15. rokiem życia

Zgodnie z projektem osoby poniżej 15. roku życia nie będą mogły samodzielnie zakładać kont w serwisach społecznościowych i na platformach udostępniania wideo, takich jak Instagram, TikTok czy YouTube. Korzystanie z tych usług będzie wymagało zgody rodziców lub opiekunów.

Projekt przewiduje również stopniowanie dostępu do usług cyfrowych:

• dzieci poniżej 3. roku życia nie będą mogły korzystać z mediów społecznościowych i innych usług uznanych za wysokiego ryzyka;
• dzieci w wieku od 3 do 13 lat będą mogły korzystać wyłącznie z usług dostosowanych do ich wieku i pod nadzorem dorosłych;
• młodzież w wieku od 13 do 15 lat uzyska ograniczony dostęp do platform społecznościowych przy aktywnym nadzorze rodzicielskim;
• po ukończeniu 15 lat nastolatki będą mogły korzystać z tych platform samodzielnie, jednak nadal będą objęte szczególnymi mechanizmami ochronnymi.

„Safety by design” zamiast naprawiania szkód

Najważniejszą zmianą może okazać się jednak nie sam limit wieku, lecz obowiązek projektowania usług cyfrowych zgodnie z zasadą safety by design, jeśli w ogóle będzie stosowany w praktyce. Oznacza to, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo dzieci ma zostać przeniesiona przede wszystkim na dostawców usług cyfrowych. Platformy będą musiały eliminować rozwiązania, które sprzyjają uzależnieniu od korzystania z aplikacji lub zwiększają ryzyko narażenia nieletnich na szkodliwe treści.

Wśród rozwiązań, które mają zostać ograniczone lub zakazane, znajdują się między innymi nieskończone przewijanie treści (infinite scroll), sztucznie generowane powiadomienia mające zwiększać zaangażowanie użytkowników, mechanizmy nagród oparte na psychologii behawioralnej oraz algorytmy prowadzące użytkowników do tzw. „króliczych nor”, czyli coraz bardziej angażujących i często radykalnych lub szkodliwych treści.

Domyślnie konta osób niepełnoletnich miałyby być ustawiane jako prywatne, a możliwość kontaktu ze strony nieznanych użytkowników byłaby ograniczona. Platformy będą także zobowiązane do uproszczenia procedur zgłaszania szkodliwych treści.

Również gry i chatboty AI pod lupąZakres projektowanych regulacji jest znacznie szerszy, niż początkowo zakładano. EU Kids Act ma objąć również gry online oraz chatboty i cyfrowych kompanów wykorzystujących sztuczną inteligencję.

Europejscy regulatorzy zwracają uwagę, że narzędzia AI coraz częściej pełnią funkcję „wirtualnych doradców”, wpływając na rozwój emocjonalny i społeczny młodych użytkowników. W efekcie twórcy takich systemów będą musieli wdrożyć dodatkowe środki ochrony dostosowane do wieku odbiorców.

Kluczowe pytanie: jak skutecznie zweryfikować wiek?

Największym wyzwaniem pozostaje jednak egzekwowanie nowych przepisów. Jeśli ograniczenia mają być realne, a nie wyłącznie deklaratywne, niezbędny będzie wiarygodny i powszechny mechanizm weryfikacji wieku użytkowników.

Dlatego naturalnym rozwiązaniem wydaje się wykorzystanie rozwijanego na poziomie europejskim EU Digital Identity Wallet, czyli unijnego portfela tożsamości cyfrowej. Umożliwia on potwierdzanie wybranych atrybutów użytkownika, takich jak wiek, bez konieczności ujawniania pełnych danych osobowych. Takie podejście pozwoliłoby pogodzić ochronę prywatności z wymogami bezpieczeństwa. Pisałem o nim szerzej na swoim blogu.

Jednocześnie warto postawić pytanie, czy wymóg zgody rodzica jest najlepszym instrumentem regulacyjnym. W praktyce może on okazać się łatwy do obejścia i prowadzić do dobrze znanego zjawiska presji rówieśniczej. Jeśli większość nastolatków będzie korzystała z danej platformy za zgodą rodziców, pozostali młodzi użytkownicy będą wywierali presję na swoich opiekunów, aby również wyrazili zgodę. W efekcie formalne ograniczenie może stać się fikcją, a rzeczywisty poziom ochrony dzieci pozostanie niewielki.

Znacznie skuteczniejsze wydaje się więc skoncentrowanie na obowiązkach samych platform, skutecznej weryfikacji wieku opartej na europejskiej infrastrukturze cyfrowej oraz domyślnym projektowaniu usług z myślą o bezpieczeństwie nieletnich.

Odpowiedzialność platform zamiast odpowiedzialności rodziców

Projekt EU Kids Act pokazuje wyraźną zmianę filozofii europejskiej polityki cyfrowej. Dotychczas to rodzice byli w dużej mierze odpowiedzialni za nadzór nad aktywnością dzieci w sieci. Teraz Komisja Europejska chce przesunąć środek ciężkości na dostawców usług cyfrowych. Ostateczny sukces tej regulacji będzie jednak zależał od dwóch elementów: skutecznego systemu potwierdzania wieku użytkownika oraz konsekwentnego egzekwowania nowych obowiązków wobec największych platform technologicznych. Bez tego nawet najbardziej ambitne ograniczenia wiekowe mogą pozostać jedynie polityczną deklaracją. Wmanewrowanie rodziców do dawania zgód to też zły kierunek. Dziś w teorii to można robić i jaki mamy efekt?