Mapa opublikowana przez Najwyższą Izbę Kontroli na podstawie analizy wykonania budżetu państwa za 2025 r. jest ciekawą ilustracją struktury wydatków publicznych, ale w przypadku cyfryzacji może prowadzić do błędnych wniosków. Pokazuje ona przede wszystkim, który dysponent budżetu wydaje środki, a nie ile państwo rzeczywiście przeznacza na dany obszar.

Na mapie wydatki na cyfryzację (informatyzację) i łączność ujęte w dziale „Gospodarka” wynoszą około 2,2 mld zł. Łatwo odnieść wrażenie, że tyle właśnie Polska wydaje na cyfryzację administracji. W rzeczywistości jest to jedynie fragment całego obrazu.

Kwota ta odpowiada przede wszystkim części budżetu pozostającej w dyspozycji Ministra Cyfryzacji (część budżetowa nr 27). Obejmuje ona m.in. finansowanie takich instytucji jak NASK, Instytut Łączności czy UKE. Nie uwzględnia jednak ogromnej części wydatków informatycznych realizowanych przez pozostałe resorty i urzędy.

Przykładowo w zestawieniu nie znajdziemy nakładów na systemy rozwijane przez Centrum e-Zdrowia, projektów informatycznych Ministerstwa Finansów, cyfryzacji w resorcie rolnictwa czy wielu innych inwestycji prowadzonych przez poszczególne ministerstwa. Środki te są bowiem księgowane w odpowiednich częściach budżetu właściwych ministrów, a nie w budżecie Ministra Cyfryzacji.

Problem ten opisywałem szerzej już wcześniej. W praktyce w Polsce nadal nie istnieje jedno, kompletne zestawienie pokazujące, ile państwo wydaje na cyfryzację w skali całego sektora publicznego. Nawet analiza wykonania budżetu państwa nie daje odpowiedzi na to pytanie.

Pewnym przybliżeniem jest system SIST prowadzony przez Instytut Łączności, do którego administracja centralna raportuje wydatki na IT. Dane te pokazują już skalę około 7 mld zł, czyli ponad trzykrotnie wyższą niż wynikałoby z mapy NIK. Jednak również ten rejestr obejmuje jedynie część wydatków.

SIST koncentruje się przede wszystkim na systemach interoperacyjnych i projektach spełniających określone kryteria raportowania. Nie obejmuje wielu systemów wewnętrznych, takich jak rozwiązania finansowo-księgowe, kadrowe czy innych narzędzi wykorzystywanych przez administrację. Co równie istotne, poza tym systemem pozostają wydatki jednostek samorządu terytorialnego, które na cyfryzację przeznaczają kolejne miliardy złotych.

Jeszcze większą skalę pokazują szacunki samego Ministerstwa Cyfryzacji przygotowane na potrzeby Strategii Cyfryzacji Państwa do 2035 r. Według nich łączne wydatki publiczne na cyfryzację sięgają około 32 mld zł rocznie. To blisko piętnaście razy więcej niż można wywnioskować z grafiki opublikowanej przez NIK. Oczywiście NIK koncentruje się na budżecie państwa, a nie wydatkach z UE czy JST. Nadal jednak skala 2,2 mld PLN raportowana przez NIK jest zdecydowanie za niska.

Dlatego publikowane przez NIK zestawienie warto traktować jako mapę struktury budżetu i odpowiedzialności poszczególnych dysponentów, a nie jako odpowiedź na pytanie, ile Polska wydaje na cyfryzację. Aby poznać rzeczywistą skalę tych nakładów, konieczne byłoby zebranie danych ze wszystkich części budżetu państwa, funduszy celowych, jednostek podległych oraz samorządów. Takiego kompleksowego zestawienia wciąż w Polsce nie ma.

Warto jednak podkreślić, że problem rozproszonego raportowania wydatków został dostrzeżony przez administrację. Jak wynika z informacji przekazanej przez Ministerstwo Cyfryzacji, resort we współpracy z Ministerstwem Finansów oraz ośrodkami analitycznymi opracowuje jednolitą metodologię raportowania wydatków na cyfryzację. Zgodnie z deklaracją ministerstwa, od 2026 r. wydatki będą mierzone według stałej metodologii, a jej wyniki po raz pierwszy zostaną wykorzystane przy sprawozdaniu z wykonania budżetu państwa za 2026 r., które trafi do Sejmu w maju 2027 r. Jeżeli metodologia obejmie wszystkie istotne wydatki publiczne na IT, będzie to pierwszy krok do uzyskania wiarygodnej odpowiedzi na pytanie, ile państwo rzeczywiście przeznacza na cyfryzację.