Podpis prezydenta pod ustawą o systemach sztucznej inteligencji formalnie zamyka etap prac legislacyjnych nad krajowym wdrożeniem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) 2024/1689 (unijnego AI Act). Projekt zyskał szerokie poparcie w parlamencie, otwierając nowy rozdział w regulacji sektora technologicznego w Polsce. Akt prawny wchodzi w życie zasadniczo po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, choć wybrane procedury organizacyjne zaczną obowiązywać w odrębnych terminach.

Uchwalona ustawa przyjmuje model łączący nadzór rynku z mechanizmami wsparcia innowacji. Poniżej przedstawiamy szczegółową analizę kluczowych instytucji prawne i mechanizmów, które wprowadza nowa regulacja.

Centrum polskiego systemu nadzoru nad sztuczną inteligencją staje się Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Ustawa definiuje ten organ jako niezależną jednostkę, której obsługę organizacyjno-kancelaryjną zapewni Ministerstwo Cyfryzacji. Struktura kadrowa i sposób powoływania władz komisji mają na celu gwarancję jej apolityczności oraz interdyscyplinarności:

• Przewodniczący komisji – kieruje pracami organu, a jego kadencja trwa pięć lat. Powołuje go Sejm za zgodą Senatu, co nadaje tej funkcji silny mandat ustrojowy.

• Zastępcy przewodniczącego – w liczbie dwóch osób, wspierają realizację zadań ustawowych.

• Członkowie komisji – czterej przedstawiciele delegowani przez kluczowe organy regulacyjne: Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE), Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) oraz Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT).

Istotną rolę w systemie odgrywa także Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO), który zachowuje wyspecjalizowane kompetencje w zakresie oceny systemów AI wysokiego ryzyka pod kątem ochrony prywatności i przetwarza danych.

KRiBSI wyposażono w szeroki wachlarz władczych instrumentów egzekucyjnych. Komisja uzyskała prawo do zweryfikowania, czy wprowadzane lub eksploatowane na polskim rynku systemy AI spełniają rygorystyczne wymogi bezpieczeństwa oraz zgodności z prawem.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości komisja wyda decyzje administracyjne o wycofaniu systemu sztucznej inteligencji z rynku, zakazie jego udostępniania czy ograniczeniu zakresu jego użytkowania.

Ustawa wdrożyła również prewencyjne procedury oceny zgodności, które nakładają na dostawców obowiązek weryfikacji rozwiązań przed ich komercyjnym debiutem. Ponadto katalog praw obywatelskich poszerzono o oficjalną ścieżkę skargową. Każdy obywatel lub podmiot prawny, który uzna, że dany system sztucznej inteligencji narusza obowiązujące przepisy, zyska prawo do złożenia formalnego wniosku o interwencję do KRiBSI.

Równolegle ustawa penalizuje stosowanie zabronionych praktyk w zakresie AI. Zakaz obejmuje rozwiązania stwarzające niedopuszczalne ryzyko, w tym systemy ingerujące w zachowania ludzkie bez wiedzy użytkownika, wykorzystujące podatności określonych grup czy prowadzące do arbitralnej oceny społecznej (social scoring). Stosowanie takich technologii będzie skutkować surowymi karami finansowymi, które zasilą budżet państwa.

Nowe ramy prawne nie ograniczają się wyłącznie do funkcji kontrolno-sankcyjnych. Ustawa kładzie duży nacisk na budowanie przewag konkurencyjnych polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP oraz startupów. Kluczowym instrumentem wsparcia stają się piaskownice regulacyjne (regulatory sandboxes), tworzone pod nadzorem KRiBSI. To kontrolowane środowiska testowe, w których twórcy oprogramowania mogą weryfikować innowacyjne modele AI w warunkach rzeczywistych, korzystając ze stałego doradztwa regulatora i bez ryzyka natychmiastowych sankcji. Pierwsza państwowa piaskownica regulacyjna ma ruszyć niebawem. Uzupełnieniem piaskownic są mechanizmy wsparcia finansowego. Przepisy dają Ministrowi Cyfryzacji bezpośrednią podstawę do dofinansowywania badań naukowych oraz prac rozwojowych (R&D) nad bezpieczną i etyczną sztuczną inteligencją.

Podczas uroczystości podpisania aktu głos zabrał prezydent Karol Nawrocki. Zaznaczył, że nowa regulacja przede wszystkim porządkuje nadzór nad AI w Polsce, co stanowi warunek konieczny do bezpiecznego wykorzystania tej technologii w gospodarce, nauce i administracji. Głowa państwa zwróciła uwagę na konieczność mitygowania zagrożeń społecznych, do których zaliczyła kradzieże tożsamości, dezinformację opartą na materiałach deepfake oraz wykorzystywanie algorytmów na szkodę dzieci i młodzieży. Według prezydenta Polska nie musi wybierać między rozwojem a bezpieczeństwem, a technologia zawsze musi zachowywać charakter służebny wobec człowieka. Prezydent przypomniał również o złożonym w sierpniu ubiegłego roku projekcie ustawy o Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych. Inicjatywa ta zakłada budżet rzędu co najmniej 16 PLN mld rocznie na wsparcie kluczowych sektorów deep-tech (AI, biotechnologia, obliczenia kwantowe). Zdaniem prezydenta budowa skutecznego nadzoru bez równoległych, masowych nakładów kapitałowych na rodzimy rynek R&D nie zapewni Polsce długofalowej suwerenności technologicznej.