Ministerstwo Cyfryzacji szacuje, że w 2025 r. wydatki na szeroko pojętą cyfryzację w sektorze publicznym w Polsce przekroczą 32 mld zł. W perspektywie dziesięciu lat mają one osiągnąć poziom aż 5 proc. polskiego PKB – z obecnych około 0,8%, przy czym dotyczą one wydatków sektora prywatnego i publicznego. Takie zapisy znajdziemy w niedawno przyjętej Strategii Cyfryzacji Państwa do roku 2035.

Aby zrozumieć, co dokładnie kryje się za tymi ogromnymi kwotami, wystąpiłem z oficjalnym wnioskiem o informację publiczną do resortu cyfryzacji. Pismo, które otrzymałem w odpowiedzi, rzuca nowe światło na rządowe kalkulacje.

Co wchodzi w skład 32 mld zł
Dyrektor biura ministra w swojej odpowiedzi szczegółowo wylicza składowe kwoty prognozowanej na 2025 r. Z nadesłanego dokumentu wynika, że na same wydatki krajowe w części 27 budżetu państwa przypada niespełna 1,8 mld zł. Do tego resort dolicza środki europejskie, w tym 825 mln zł z programu FERC oraz 2,5 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy. Brakującą część do kwoty 32 mld zł uzupełniają plany finansowe oraz plany zamówień publicznych innych resortów centralnych, urzędów wojewódzkich, a także jednostek sektora finansów publicznych. Zalicza się do nich między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Narodowy Fundusz Zdrowia.

Przypominam, że w SIST zaraportowano przy tym 7,1 mld wydatków w 2024 przy czym dotyczy to wybranych jednostek i tylko systemów i rejestrów wymagających współpracy co nie uwzględnia wydatków np. na systemy operacyjne itd.

Ważnym zastrzeżeniem jest fakt, że szacunki te obejmują wyłącznie sektor publiczny. Z kalkulacji resort jednoznacznie wykluczył środki prywatne, fundusze typu venture capital oraz instrumenty dłużne Banku Gospodarstwa Krajowego.

Różnice w wskaźnikach PKB
Sporo moich wątpliwości budziło zestawienie rządowych szacunków na poziomie 0,8 proc. PKB z danymi OECD. Te drugie wskazują, że całkowite nakłady inwestycyjne na technologie informacyjno-komunikacyjne w Polsce wynoszą 0,95 proc. PKB. Ministerstwo cyfryzacji
uważa, że tych wartości nie należy ze sobą bezpośrednio porównywać. Wskaźnik OECD dotyczy bowiem nakładów inwestycyjnych w całej gospodarce, obejmując zarówno sektor publiczny, jak i prywatny.

„Wydatki oszacowane za 2025 r. przez ministerstwo cyfryzacji dotyczą jedynie sektora publicznego i obejmują szerszy katalog działań” — informuje dyrektor biura ministra w oficjalnym piśmie. Do owego szerszego katalogu państwo zalicza koszty utrzymania
systemów informatycznych, szkolenia podmiotów krajowego systemu cyberbezpieczeństwa oraz programy wsparcia kompetencji cyfrowych w społeczeństwie.

Ambitny skok do 5 proc. w 2035 r.
Strategia cyfryzacji zakłada skokowy rozwój i wzrost wydatków na informatyzację do poziomu 2 proc. PKB w 2030 r., a docelowo aż 5 proc. PKB w 2035 r. Pisałem już o tym na swoim blogu.

Na wykresie powyżej widać duży wzrost wydatków od 2030 roku. Skąd państwo weźmie na to pieniądze w obliczu potencjalnego spadku funduszy unijnych po 2028 r.?

Resort cyfryzacji odpowiada, że spadek ten wcale nie jest pewny. Zwraca uwagę na nową unijną perspektywę finansową zaplanowaną w latach 2028-2034, w tym na instrument centralnie zarządzany przez Komisję Europejską o nazwie Digital Leadership, z budżetem około 50 mld euro. Zwiększenie poziomu absorpcji tych środków Polska stawia sobie za priorytet. Jednocześnie urzędnicy otwarcie przyznają, że duży wzrost wskaźnika do 5 proc. PKB w 2035 r. nie będzie opierał się wyłącznie na kasie państwowej. Zrealizowanie tego celu wymaga pełnej mobilizacji kapitału z sektora prywatnego.

Osobiście wątpię w mobilizację kapitału prywatnego. Z bardzo wielu powodów by chociażby wymienić brak realizacji projektów w formule PPP czyli partnerstwie publiczno prywatnym w którym tworzy się synergie pomiędzy podmiotami. W ten sposób buduje się na świecie nie tylko sieci dla służb mundurowych (ang. PPDR w której sektor prywatny dostarcza sieć radiową a państwo rdzeń sieci oraz zarządzanie), rozwija AI czy krajowe spółki technologiczne. Dość powiedzieć, że np. w Hiszpanii na potrzeby budowy gigafabryk AI powstanie spółka celowa z hiszpańskimi firmami w formule joint venture, w której państwo ma 49% udziałów, a dodatkowo państwo skieruje do niej zamówienia ze spółek skarbu państwa i e-administracji. Jeśli nasze państwo nie oferuje tego samego – ani zleceń (ponad wkład własny 17,5%) ani kapitału – to nie oczekujmy mobilizacji kapitału.

Zlecenia, zlecenia, zlecenia. Tego potrzebują rodzime spółki i europejski biznes. To samo dzieje się na świecie, od USA po Chiny przez Izrael aż po Brazylię co opisano w raporcie fundacji Digital Poland na temat suwerenności technologicznej z 2026 roku. Bez zachęt podatkowych (np. wdrożenia ulg podatkowych na inwestycje w startupy) czy otwarcia nowych możliwości nie będzie masowo uruchomiony kapitał na inwestycje w ICT. Na inwestycje w sektor rzutuje też to, że dziś łatwiej i korzystniej podatkowo w Polsce zainwestować w kawalerkę na najem krótkoterminowy, niż zainwestować w startup. Już sama skala opodatkowana mówi co państwo preferuje. Bez dokonania szeregu korekt nie będzie żadnej masowej mobilizacji sektora prywatnego.

Nowa metodologia w przygotowaniu
Kiedy poznamy precyzyjne zasady liczenia tych miliardów? Na razie pracownicy resortu wraz z ośrodkami analitycznymi przygotowują nową, stałą metodologię mierzenia wydatków na cyfryzację. Zostanie ona zastosowana po raz pierwszy do wydatków poniesionych w 2026 r. Oficjalne wyniki pojawią się jednak dopiero w sprawozdaniu z wykonania ustawy budżetowej w połowie 2027 r. Do tego czasu rynek technologii i telekomunikacji musi opierać się na bieżących szacunkach oraz deklaracjach urzędników.

Wcześniej pisałem:

Raportowanie do SIST – wybrane wydatki administracji centralnej na IT w 2024

Ile wydajemy na IT w administracji w Polsce?

PS. Poniżej treść odpowiedzi:

I. Zakres i rozbicie szacunków na lata 2025 i 2026
1. Jak wygląda dokładne, kwotowe rozbicie szacowanej na 2025 r. kwoty 32 mld zł (stanowiącej ok. 0,8 proc. PKB) na poszczególne źródła finansowania? W szczególności wnoszę o podanie przypisanych do tego szacunku wartości dla: o budżetu Ministra Cyfryzacji w ramach części budżetowej 27 (krajowy budżet dysponenta I i III stopnia, szacowany na ok. 1,7 mld zł w budżecie na 2026 r.), o programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC), o Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), o programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), o pozostałych resortów centralnych oraz jednostek samorządu terytorialnego (JST) ujętych w ekstrapolacji.

ODP: Wykonanie budżetu w części 27 – Informatyzacja za 2025 r. wyniosło niespełna 1,8 mld zł (środki krajowe), a programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy: 825 mln zł. W tym samym okresie z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w zakresie inwestycji MC wydatkowano kwotę 2,5 mld zł. Do szacunków przedstawionych w Strategii wzięto pod uwagę również plany finansowe lub plany zamówień publicznych resortów centralnych (w tym KPRM) i innych jednostek sektora finansów publicznych (m.in. ZUS, NFZ) oraz urzędów wojewódzkich.

2. Które z wymienionych na wstępie strategii podmiotów i instrumentów (np. Narodowy Fundusz Zdrowia, instrumenty dłużne BGK, fundusze Venture Capital, współpłacenie pacjentów czy prywatne wkłady własne) zostały uwzględnione w wyliczeniu kwoty 32 mld zł na 2025 r., a które stanowią jedynie potencjalne źródła finansowania celów strategicznych w przyszłości? Czy głównie publiczne (pozycja 27 + środki unijne + samorządy) bez sektora prywatnego, BGK, VC i innych? Co dokładnie zawierają szacunki?

ODP: W rozdziale „Finansowanie” w pierwszym akapicie wskazano możliwe źródła finansowania działań zaplanowanych w strategii, które będą realizowane w najbliższych dziesięciu latach (do 2035 r.). Odnosząc się do wydatków poniesionych w 2025 r., w drugim akapicie tego rozdziału wskazano wprost, że „szacunki te zostały oparte na prognozie przepływów w części budżetowej 27 w ramach środków budżetu państwa oraz funduszy Unii Europejskiej (w tym w szczególności środków na Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) i Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC) , analizie planów zamówień publicznych urzędów centralnych oraz wybranych jednostek samorządu terytorialnego”. Do wyliczenia kwoty 32 mld nie zostały wzięte pod uwagę pozycje: instrumenty dłużne BGK, fundusze Venture Capital, współpłacenie pacjentów czy prywatne wkłady własne. 

II. Metodologia i spójność wskaźników PKB
3. W tekście projektu wskazano, że w 2022 r. udział inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) w stosunku do PKB wyniósł w Polsce 0,98 proc. (według danych OECD). Wg najnowszych danych za 2024 nastąpił spadek do 0,95 proc. Jednocześnie Ministerstwo Cyfryzacji szacuje globalne wydatki publiczne na cyfryzację w 2025 r. na poziomie ok. 0,8 proc. PKB. W jaki sposób resort odnosi do siebie te dwa wskaźniki? Czy wskaźnik 0,8 proc. PKB dotyczy wyłącznie wydatków sektora publicznego, czy jest tożsamym
metodologicznie odpowiednikiem wskaźnika OECD (który w innych krajach uwzględnia również potężne inwestycje sektora prywatnego)?

ODP: Wskaźnik OECD dotyczy nakładów inwestycyjnych ICT w gospodarce i pokazuje łączny poziom inwestycji ICT w relacji do PKB. Obejmuje sektor prywatny i publiczny, mierzy inwestycje w sprzęt, oprogramowanie i telekomunikację. Wydatki oszacowane za 2025 r. przez MC dotyczą jedynie sektora publicznego i obejmują szerszy katalog działań np. rozbudowy i utrzymania systemów państwowych, działalności państwa w zakresie zapewnienia cyberbezpieczeństwa (w tym np. szkolenia podmiotów Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa), programów wsparcia rozwoju kompetencji cyfrowych wśród różnych grup społecznych, programów wsparcia dedykowanych np. przedsiębiorcom itd

4. Proszę o udostępnienie pełnego opisu stałej metodologii mierzenia wydatków, o której mowa w strategii, a która została opracowana przez Ministerstwo Cyfryzacji we współpracy z ośrodkami analitycznymi i w konsultacji z Ministerstwem Finansów. Jeżeli metodologia ta nie została jeszcze formalnie przyjęta, proszę o wskazanie założeń lub projektu tego dokumentu oraz harmonogramu jego wypracowania.

Jak wskazano w Strategii „wydatki od 2026 r. będą mierzone według stałej metodologii opracowanej przez Ministerstwo Cyfryzacji we współpracy z właściwymi ośrodkami analitycznymi i w konsultacji z Ministerstwem Finansów.” Metodologia zostanie pierwszy raz zastosowana do wydatków wykonanych w 2026 r. Ich ostateczne wartości zostaną ujęte w sprawozdaniu z wykonania ustawy budżetowej za 2026 r., które Rada Ministrów przedstawi Sejmowi do 31 maja 2027 r. (art. 182 ustawy o finansach publicznych). W związku ze wskazanymi terminami, metodologia jest we wstępnej fazie projektowania i nie ma charakteru ostatecznego.

III. Podstawa prognoz i baza do lat 2030 i 2035

5. Na jakiej podstawie merytorycznej i ekonomicznej Ministerstwo Cyfryzacji zakłada tak radykalny, skokowy wzrost wydatków na cyfryzację w relacji do PKB — do poziomu 2 proc. w 2030 r. oraz aż 5 proc. w 2035 r.? Szczególnie, że wg OECD wydatki na ICT spadają (do 0,95% za rok 2024).

ODP: Jak wskazano w punkcie II.3 wskaźnik OECD uwzględnia jedynie część wydatków na cyfryzację, dlatego też nie należy go porównywać z prognozami przedstawionymi w strategii. Zakłada się, że intensywny rozwój sfery cyfrowej i nowe wyzwania w tym obszarze przełożą się na konieczność znaczącego zwiększania poziomu finansowania tego sektora. Wydatki na rozwój i utrzymanie systemów informatycznych będą rosły również ze względu na postępującą cyfryzację państwa. Taki kierunek działań i założenie wydatków na cyfryzację na poziomie 5% PKB w 2035 r. uzyskało poparcie Rady Ministrów w drodze uchwały w sprawie przyjęcia strategii. Do 2028 r. podejmowane działania będą zmierzały do wykonania programów obecnej perspektywy finansowej UE, co przełoży się na utrzymanie stabilnego poziomu wydatków na informatyzację w relacji do PKB. Po 2028 r. planuje się rozpoczęcie inwestycji w ramach nowych wieloletnich ram finansowych, a także kumulację wydatków utrzymaniowych w zakresie nowych usług, centrów danych i cyberbezpieczeństwa. Intensywny rozwój cyfrowej administracji wymaga inwestycji w infrastrukturę, w kompetencje urzędników i w zapewnienie najwyższego poziomu bezpieczeństwa systemów państwowych oraz innych systemów mających dla państwa istotne znaczenie. Postępująca cyfryzacja będzie wymagała inwestycji w wielu dziedzinach. W strategii wskazano w szczególności naukę, sektor przedsiębiorstw, sztuczną inteligencję i inne technologie przełomowe, technologie kosmiczne, finansowanie innowacji, open source, suwerenność technologiczną czy cyfrową modernizację rolnictwa. Założono, że sektor publiczny będzie wspierał finansowanie transformacji cyfrowej, jednak dźwignią rozwoju muszą być również inwestycje prywatne.

6. Co dokładnie będzie stanowiło bazę analityczną dla wyliczenia owych 5 proc. PKB w 2035 r.? Czy wskaźnik ten ma mierzyć wyłącznie bezpośrednie interwencje i wydatki publiczne (w tym utrzymaniowe systemów państwowych), czy zakłada on sumowanie całościowych wydatków gospodarki (włączając w to zmobilizowany sektor prywatny)?

Jak wskazano w strategii, sektor publiczny wspiera finansowanie transformacji cyfrowej, jednak do realizacji ambitnych celów strategicznych konieczna będzie mobilizacja sektora prywatnego. Zakładamy, że wydatki na cyfryzację w 2035 roku osiągną 5% PKB. Oprócz wzrostu wydatków publicznych, zakłada się również mobilizację środków sektora prywatnego.

7. Jak w kontekście planowanego spadku relatywnego znaczenia środków UE po 2028 r. ministerstwo zamierza zrekompensować tę lukę z krajowych środków publicznych lub prywatnych, by osiągnąć zakładane cele procentowe?

W obszarze cyfryzacji spadek relatywnego znaczenia środków w unijnej perspektywie finansowej 2028 – 2034 nie jest przesądzony. W art. 3 projektowanego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady, ustanawiającego Europejski Fundusz na rzecz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, rolnictwa i obszarów wiejskich, rybołówstwa i gospodarki morskiej, dobrobytu i bezpieczeństwa na lata 2028–2034 wskazano cele szczegółowe funduszu. Jednym z nich jest wspieranie transformacji cyfrowej w realizacji celów cyfrowej dekady określonych w programie polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”. Jest to silne umocowanie dla uwzględnienia w Planie Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) reform i inwestycji w obszarze cyfryzacji. PPKR zostanie opracowany również na podstawie Zaleceń Rady dla Polski na lata 2026/2027 (CSR). Na początku czerwca br. Komisja Europejska przekazała projekt tego dokumentu. W obszarze cyfryzacji usług publicznych zalecenia dotyczyły zwiększenia interoperacyjności e-usług publicznych oraz realizacji zasady jednokrotnego pozyskiwania danych. Ponadto w ramach Europejskiego Funduszu Konkurencyjności zaprojektowany został instrument „Digital Leadership”, dla którego przewidziano alokację w kwocie ok. 50 mld eur na lata 2028-2034. Jest to instrument centralnie zarządzany przez Komisję Europejską. W tym kontekście kluczowe znaczenie będzie miało zwiększenie poziomu absorpcji tego rodzaju środków przez Polskę.