Do 3. lutego trwa call for evidence European Open Digital Ecosystem Strategy.

Europejska strategia na rzecz otwartego ekosystemu cyfrowego określi:

• strategiczne podejście do sektora oprogramowania open source w UE, uwzględniające znaczenie oprogramowania open source jako kluczowego czynnika przyczyniającego się do suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i konkurencyjności UE
• ramy strategiczne i operacyjne mające na celu wzmocnienie wykorzystania, rozwoju i ponownego wykorzystania otwartych zasobów cyfrowych w Komisji, w oparciu o wyniki osiągnięte w ramach strategii Komisji na rzecz oprogramowania open source na lata 2020–2023.

Strategia ma być opublikowana jeszcze w tym kwartale i przedstawiać kompleksowe ramy wspierające cały cykl życia otwartego oprogramowania od wytworzenia po wdrożenie rynkowe. Efektem będzie bardziej dostępne, skoordynowane i skuteczne wsparcie UE na rzecz rozwoju i konkurencyjności sektora open-source.

Kontekst polityczny

W wytycznych politycznych przewodniczącej von der Leyen, liście misji wiceprzewodniczącej wykonawczej ds. suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i demokracji Virkkunen oraz orędziu o stanie Unii z 2025 r. suwerenność technologiczna UE została uznana za jeden z celów kadencji obecnego Kolegium. W tym kontekście Komisja przedstawi strategiczne podejście do sektora oprogramowania open source w Unii Europejskiej oraz przegląd strategii Komisji w zakresie oprogramowania open source na lata 2020–2023, w którym nakreśli plan działania Komisji dotyczący jej własnego środowiska cyfrowego. Nowa strategia będzie dotyczyła gospodarczego i politycznego znaczenia oprogramowania open source jako kluczowego elementu ram strategicznych na rzecz suwerenności technologicznej, konkurencyjności i cyberbezpieczeństwa UE. Określi ona również działania mające na celu wzmocnienie szerszego otwartego ekosystemu rozwiązań i produktów UE w kluczowych sektorach, w tym technologii internetowych, chmury obliczeniowej, sztucznej inteligencji (AI), cyberbezpieczeństwa, otwartego sprzętu i zastosowań przemysłowych (np. motoryzacji i produkcji). Technologie oprogramowania open source mogą umożliwić większą kontrolę nad infrastrukturą cyfrową i zmniejszyć zależność UE, zapewnić większą przejrzystość łańcucha dostaw oraz wspierać zarządzanie podatnością na zagrożenia cyberbezpieczeństwa. W związku z tym należy również rozważyć, jakie działania wspierające można podjąć, aby: (i) zachęcić użytkowników publicznych i prywatnych do szerszego stosowania oprogramowania open source oraz zachęcić organizacje do udziału w rozwoju oprogramowania open source; (ii) pobudzić rozwój i konkurencyjność powstającego sektora oprogramowania open source w UE; oraz (iii) wzmocnić pozycję start-upów w ekosystemach innowacji. Inicjatywa ta stanowi uzupełnienie przyszłej ustawy o rozwoju chmury obliczeniowej i sztucznej inteligencji, w sprawie której przeprowadzono specjalne konsultacje i która zostanie przyjęta wraz ze strategią dotyczącą oprogramowania open source jako pakiet.

Problem, który inicjatywa ma na celu rozwiązać

UE stoi przed poważnym problemem zależności od krajów spoza UE w sferze cyfrowej. Ogranicza to wybór dla użytkowników, hamuje konkurencyjność przedsiębiorstw UE i może powodować problemy związane z bezpieczeństwem łańcucha dostaw, ponieważ utrudnia kontrolę naszej infrastruktury cyfrowej (zarówno elementów fizycznych, jak i oprogramowania), potencjalnie tworząc słabe punkty, w tym w sektorach krytycznych. W ostatnich latach powszechnie uznano, że oprogramowanie open source – które jest dobrem publicznym, z którego można swobodnie korzystać, modyfikować je i redystrybuować – ma duży potencjał i stanowić może podstawę zróżnicowanego portfolio wysokiej jakości i bezpiecznych rozwiązań cyfrowych, które są ważną alternatywą dla rozwiązań zastrzeżonych. W ten sposób zwiększa ono możliwości użytkowników, pomaga odzyskać kontrolę i zwiększa odporność naszej infrastruktury cyfrowej. Oprogramowanie open source jest głęboko zakorzenione w gospodarce cyfrowej, ponieważ stanowi podstawę większości rozwiązań programowych (od 70% do 90% wszystkich linii kodu. Dane wg Synopsys’s security report (OSSRA)). Gwałtowny wzrost popularności otwartych modeli sztucznej inteligencji jest jednym z przykładów takiego zakorzenienia. W tym kontekście UE może liczyć na bardzo aktywny i bogaty ekosystem społeczności programistów open source, należący do największych na świecie, którego działania są dobrze dostosowane do praw i zasad UE w zakresie cyfryzacji. Wykorzystanie rozwiązań open source różni się w zależności od sektora – w niektórych jest ono powszechne, w innych wciąż bada się jego wartość biznesową. Jednak znaczna część wartości generowanej przez projekty open source jest wykorzystywana poza UE, często z korzyścią dla gigantów technologicznych.

W zakresie oprogramowania open source i problemów, zainteresowane strony w UE borykają się zazwyczaj z: wysokimi barierami wejścia na rynek i efektami sieciowymi dominujących podmiotów zarówno na rynku zamówień publicznych, jak i na rynku sektora prywatnego. Zainteresowane strony z UE związane z oprogramowaniem open source muszą również radzić sobie z ograniczonym dostępem do zamówień publicznych, kapitału na rozwój, wsparcia i infrastruktury hostingowej (takiej jak repozytoria internetowe, platformy chmurowe i narzędzia infrastruktury definiowanej programowo).

W zakresie sprzętu open source ekosystem biznesowy rozwija się szybko, a jego znaczenie rośnie, w szczególności w sektorach takich jak obliczenia o wysokiej wydajności i obliczenia brzegowe. Z biegiem czasu UE inwestowała w oprogramowanie open source i jego społeczności, osiągając dobre wyniki – na przykład poprzez inicjatywę „Internet nowej generacji”, platformę FIWARE, inicjatywę GenAI4EU, inwestycje w sprzęt RISC-V i otwarty, definiowany programowo rdzeń pojazdu w ramach wspólnego przedsięwzięcia „Chips” lub trwający program Komisji „Simpl”, którego celem jest wspieranie otwartego, bezpiecznego i inteligentnego oprogramowania pośredniczącego dla europejskich przestrzeni danych.

Efekt: okazało się jednak, że wspieranie społeczności open source wyłącznie poprzez programy badawcze i innowacyjne nie wystarcza do pomyślnego zwiększenia skali i że kluczowe znaczenie ma wspieranie powstających społeczności programistów i przedsiębiorstw w zwiększaniu skali poprzez zrównoważone ramy wsparcia i zarządzania, mające na celu zwiększenie skali społeczności, wdrożenie przemysłowe, integrację rynkową i rentowność innowacji open source. W ostatnim czasie w kilku regionach UE i państwach członkowskich coraz większą popularność zyskuje wykorzystanie oprogramowania open source w procesach rządowych. Niedawne utworzenie europejskiego konsorcjum infrastruktury cyfrowej na rzecz wspólnych zasobów cyfrowych (The term ‘digital commons’ is defined as a shared online resource – such as software, data, design, or digital content – that is collectively created, maintained and governed by a community, and freely accessible for anyone to use, modify and share), którego celem jest zapewnienie ram współpracy w celu utrzymania i zwiększenia skali technologii open source niezbędnych dla usług publicznych (ale nie tylko), dodatkowo pokazuje, że wspólne podejście UE jest atutem pozwalającym budować solidne alternatywy dla UE i zapewniać ramy dla europejskich społeczności open source i przemysłu w celu zwiększenia skali ich działania.

Praktyczna potrzeba podjęcia działań przez UE

Konieczne jest podjęcie działań na szczeblu UE w celu zapewnienia szeregu inicjatyw/działań mających na celu poprawę warunków ramowych dla ekosystemów open source w UE – składających się ze społeczności programistów, przedsiębiorstw i fundacji opracowujących rozwiązania oraz dostawców/sektorów zwiększających skalę wdrażania – aby mogły one się rozwijać i w dalszym ciągu przyczyniać się do realizacji programu UE w zakresie suwerenności technologicznej, w tym poprzez zmniejszenie zależności zewnętrznych.

Co chce osiągnąć ta inicjatywa i jak?

Inicjatywa ma na celu wsparcie programu UE w zakresie suwerenności technologicznej i konkurencyjności. Zidentyfikuje ona niektóre bariery, które obecnie hamują potencjał UE w zakresie oprogramowania open source, i zaproponuje sposób ich wyeliminowania. Inicjatywa skoncentruje się w szczególności na poprawie zdolności sektora oprogramowania open source w UE do dalszego wzrostu i rozwoju. Silny i rozwinięty sektor oprogramowania open source może skutecznie przyczynić się do dalszych innowacji w UE i przyspieszyć standaryzację, wzmacniając międzynarodową konkurencyjność UE, zachowując jej suwerenność oraz zapewniając jej ciągły dobrobyt gospodarczy, bezpieczeństwo, odporność i globalny wpływ. Innowatorzy, start-upy oraz małe i średnie przedsiębiorstwa są istotnymi motorami napędowymi, ponieważ wprowadzają na rynek innowacyjne produkty i rozwiązania oparte na otwartym oprogramowaniu.

Aby umożliwić rozwój tego sektora, strategia powinna zapewnić zestaw krótko- i średnioterminowych rozwiązań, uwzględniających ogólne podejście UE do suwerenności technologicznej, biorąc pod uwagę cyberbezpieczeństwo, suwerenne alternatywy, prężne ekosystemy, innowacje w modelach biznesowych, zrównoważone wdrażanie w kluczowych sektorach, dynamiczną społeczność programistów UE oraz infrastrukturę fundacyjną skoncentrowaną na UE. Strategia powinna uzupełniać istniejące i przyszłe środki regulacyjne środkami politycznymi i finansowymi, w tym partnerstwami publiczno-prywatnymi, obejmującymi cały cykl życia oprogramowania open source – od rozwoju po utrzymanie i zrównoważony rozwój oraz integrację rynkową – w kluczowych sektorach (sztuczna inteligencja, chmura, edge, internet rzeczy (IoT), cyberbezpieczeństwa, technologii internetowych i technologii przemysłowych, takich jak motoryzacja, między innymi), oraz uwzględniając potencjał, jaki rozwiązania open source mają dla konkurencyjności podstawowych ekosystemów przemysłowych UE, takich jak motoryzacja.

Główne cele obejmują:
– dalszy rozwój i zapewnienie odpowiedniej widoczności wysokiej jakości i bezpiecznych rozwiązań open source w UE oraz wykazanie ich wartości dodanej;
– zajęcie się kwestiami wdrażania, użyteczności, bezpieczeństwa łańcucha dostaw oprogramowania i zarządzania nim, utrzymania kodu i trwałości projektów w celu zapewnienia ich przyjęcia i zwiększenia skali;
– wspieranie powstających modeli biznesowych i modeli zrównoważonego rozwoju opartych na otwartym oprogramowaniu dla przedsiębiorstw i fundacji zajmujących się otwartym oprogramowaniem, w tym poprzez rozwijanie partnerstw publiczno-prywatnych;
– promowanie najlepszych praktyk i zachęcanie sektora publicznego, wyspecjalizowanych sektorów biznesowych i dużych klientów do wnoszenia wkładu w otwarte oprogramowanie i jego stosowania; oraz
– wspieranie integracji rynku, zwłaszcza w odniesieniu do starszych systemów i dostosowania polityki.

Jeśli chodzi o proporcjonalność, oczekuje się, że połączenie środków finansowych i politycznych pobudzi sektor oprogramowania open source w UE, a zaufane i suwerenne rozwiązania zostaną w dużej mierze przyjęte przez osoby fizyczne, przedsiębiorstwa i sektor publiczny. To z kolei spowoduje dalsze inwestycje w rozwój i infrastrukturę, co spowoduje komercjalizację niektórych z najdroższych lub nadmiernie eksploatujących dane zastrzeżonych stosów na rynku UE, ponownie uwalniając zasoby w celu wzmocnienia tego ekosystemu.

Prawdopodobne skutki

Oczekiwanym efektem jest bardziej dostępne, skoordynowane i skuteczne wsparcie UE dla rozwoju i konkurencyjności sektora oprogramowania open source w UE. Strategia powinna również pomóc państwom członkowskim w określeniu niezbędnych działań, które należy podjąć w celu wsparcia krajowych przedsiębiorstw i społeczności zajmujących się oprogramowaniem open source. Zrównoważony otwarty ekosystem cyfrowy wymaga w rzeczywistości szerszego środowiska UE, w którym kluczowe technologie otwarte są opracowywane, utrzymywane, wdrażane i zarządzane w interesie publicznym, we współpracy z państwami członkowskimi, agencjami UE, instytucjami badawczymi, społeczeństwem obywatelskim i przemysłem. Wzmocnienie tego ekosystemu stanowi strategiczną inwestycję w długoterminowy potencjał technologiczny, konkurencyjność i suwerenność UE. Zapewni to, że podstawowe zdolności cyfrowe – od cyberbezpieczeństwa, platform IoT, usług w chmurze i ram sztucznej inteligencji po infrastrukturę sieciową i brzegową oraz systemy danych – nie będą uzależnione od podmiotów zewnętrznych lub nieprzejrzystych technologii, ale będą oparte na wiarygodnych, otwartych, interoperacyjnych i weryfikowalnych podstawach.

Strategia konsultacji

Niniejsze zaproszenie do przedstawienia dowodów ma na celu zebranie opinii od różnych zainteresowanych stron, aby wzbogacić strategię o różne perspektywy.
W szczególności zainteresowane strony proszone są o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie są mocne i słabe strony sektora oprogramowania open source w UE? Jakie są główne bariery utrudniające (i) wdrażanie i utrzymanie wysokiej jakości i bezpiecznego oprogramowania open source; oraz (ii) zrównoważony wkład w społeczności open source?
2. 2. Jaka jest wartość dodana oprogramowania open source dla sektora publicznego i prywatnego? Proszę podać konkretne przykłady, w tym czynniki (takie jak koszty, ryzyko, uzależnienie od jednego dostawcy, bezpieczeństwo, innowacyjność itp.), które są najważniejsze dla oceny wartości dodanej.
3. Jakie konkretne środki i działania można podjąć na szczeblu UE, aby wspierać rozwój i wzrost sektora oprogramowania open source w UE oraz przyczynić się do realizacji programu UE w zakresie suwerenności technologicznej i cyberbezpieczeństwa?
4. Jakie obszary technologiczne powinny być traktowane priorytetowo i dlaczego?
5. W jakich sektorach zwiększone wykorzystanie oprogramowania open source mogłoby prowadzić do wzrostu konkurencyjności i cyberodporności?

Zapraszam do zgłaszania komentarzy do KE!

Propozycja feedback ze strony polskiej w języku angielskim – plik w PDF.